Authenticiteit en moreel leiderschap
november 14, 2017
Show all

De hashtag #metoo gaat ons niet verder helpen

 

De Amerikaanse actrice Alyssa Milano heeft sinds zondag een ware internethype in gang gezet. Ze nodigde vrouwen uit om in sociale media de hashtag #metoo (ik ook) te gebruiken als ze, net als zij, slachteroffer zijn geweest van seksuele intimidatie of geweld. Sindsdien staan Twitter en Facebook vol met de hashtag en begeleidende verhalen van seksueel geweld - zo ook in Nederland.

Respect en nuance

Vrouwen weten zich uitgenodigd om de eenzaamheid te doorbreken en te vertellen aan de wereld dat ook zij ooit in hun leven onvrijwillig of agressief seksueel zijn benaderd, met woorden of met daden. Het is ongelofelijk moedig van vrouwen om openlijk te spreken over een traumatische ervaring die soms al jaren geleden is gebeurd. Ik heb groot respect voor vrouwen die de schaamte overwinnen en het vertellen.

En het is indrukwekkend hoe groot deze collectieve uitbraak is en dus ook hoe groot het probleem is. Het is een schande dat mannen zich vergrijpen aan vrouwen, hun fysieke overmacht misbruiken, hun handen niet thuis kunnen houden en vrouwen benaderen als louter lustobject. Het is belangrijk dat dat wordt aangekaart en blootgelegd.

Ik zie enkele mannen openlijk schuld bekennen en dat maakt diepe indruk. Mannen die zich realiseren dat ze grenzen hebben overschreden, dat ze gebruik hebben gemaakt van een seksindustrie waarin vrouwen worden uitgebuit, dat ze respectloos over vrouwen of met vrouwen hebben gesproken. Ik zie mannen vergeving vragen aan de vrouwen die ze hebben verwondt en dat verdient respect.

Ik zie gelukkig ook mannen en vrouwen vertellen dat het allemaal niet zo simpel is als deze beweging lijkt te zeggen: ‘vrouwen zijn collectief slachtoffers en mannen zijn collectief daders'. Er is veel meer nuance. Er zijn ook mannen die slachtoffer zijn geweest van zowel mannen als vrouwen. Er zijn vrouwen die géén ervaringen hebben met seksueel geweld (of ervaringen anders hebben geïnterpreteerd). Er zijn mannen die in het geheel nooit een vrouw onheus hebben bejegend en nog liever zichzelf zouden castreren dan dat ze een vrouw zouden schaden. Kortom: het is niet zwart-wit.

Op glad ijs

Toch geloof ik dat er meer gezegd moet worden over deze hype. Ik geloof namelijk dat ze ons van de wal in de sloot brengt. De hashtag #metoo kan, in mijn ogen, geen heling brengen. Ik zal daarom een paar kritische noten plaatsen bij de beweging en ik begrijp dat ik me (als man) daarmee op heel glad ijs begeef. Ik hoop dat je (vooral als vrouw) bij het lezen van alles wat nu volgt, niet vergeet wat ik hierboven schreef - want ik meen dat alles uit de grond van mijn hart.

Het feit dat ik me als man op heel glad ijs begeef als ik kritisch ben over deze beweging is in zekere zin de kern van mijn kritiek. Ondanks alle nuances die her en der gemaakt worden, creëert de beweging drie hele sterke suggesties:

(1) dat vrijwel élke vrouw hiermee te maken heeft gehad,
(2) dat vrouwen hier vrijwel altijd en uitsluitend slachtoffer zijn, en
(3) dat de dader vrijwel altijd een man is.

De ongelofelijke overvloed aan verhalen en hashtags op internet geeft mij als man bijna het gevoel dat ik me moet schamen een man te zijn - en dat weiger ik. Ik ben niet één van deze mannen! Ik heb geen vrouwen gebruikt of vernederd. En ik ken veel mannen die, zoals ik net al zei, nog liever zichzelf geweld aandoen, dan een vrouw schaden.

Maar als ik me - als man! - kritisch uitlaat over de beweging laad ik drie verdenkingen op me:

(1) dat ik het probleem niet wil zien of bagatelliseer,
(2) dat ik vrouwen mede schuldig wil maken aan hun eigen seksuele trauma's, en
(3) dat ik mijn verantwoordelijkheid als man wil ontlopen of verkleinen.

Opnieuw herinner ik je eraan wat ik hierboven allemaal zei: seksueel misbruik is onacceptabel en ik eer de vrouwen die hun verhaal vertellen. Ik begrijp ook heel goed dat elke individuele vrouw die een hashtag plaatst (met of zonder persoonlijke ontboezeming) niet deze verdenking wil uiten. Maar de collectieve dynamiek van de beweging drijft mannen in het defensief en maakt ze in hoge mate monddood. En dat lijkt me opnieuw een vorm van... ‘geweld'.

Verwijdering of heling

Ik geloof niet dat de scheidslijn van goedwillende en kwaadwillende mensen loopt over de grens van de seksen. Ik geloof niet dat mannen in het algemeen seksueel onvolwassener of onverantwoordelijker zijn dan vrouwen. Ik geloof niet dat het probleem van seksuele onveiligheid louter ligt bij de agressie van mannen. Ik geloof niet dat het absolute begin van de gedragsketen die leidt tot seksueel geweld altijd en uitsluitend bij mannen ligt - ook daar gaat vaak een verhaal aan vooraf.

Ik geloof dat mannen én vrouwen in onze samenleving allemaal onvoldoende begrijpen hoe groot de kracht van seksualiteit is. De meesten van ons (opnieuw: mannen én vrouwen) hebben niet geleerd om zich op een gezonde manier te verhouden tot die ongelofelijk stuwende kracht van de seksualiteit. We moeten onze weg met vallen en opstaan zelf maar vinden en daar gaat heel veel mis - dat maakt de beweging in ieder geval duidelijk. Dat mannen dan vaker in hun onmacht grijpen naar fysieke overmacht en agressie (niet goed!) en vrouwen eerder naar manipulatie, verleiding en onthouding (evenmin goed!), maakt het nog niet een probleem van mannen versus vrouwen. Het is ons gezamenlijke probleem als mensen in een cultuur die (nog steeds) geen gezonde relatie tot seks weet te cultiveren. En willen we helen aan die onmacht, dan zal iedereen (mannen én vrouwen) verantwoordelijkheid moeten nemen en, waar nodig, schuld moeten bekennen voor de misstappen die zijn gezet.

Verantwoordelijkheid en vergeving

De hastag #metoo lijkt een muur te gaan vormen van gewonde en geschonden vrouwen. Ze vinden troost bij elkaar en steunen elkaar. Ik snap dat, maar ik gun ze zoveel meer. Ik gun ze échte heling. De luide roep ‘ME TOO!' brengt die heling echter niet dichter bij, maar brengt verwijdering tussen de seksen.

Elke vrouw die één of meerdere ervaringen van seksueel geweld heeft meegemaakt, zal zich niet alleen gesterkt en getroost voelen door de andere vrouwen die ‘me too' roepen (de zogenaamde ‘sisterhood'), maar ook haar eigen ervaring (groot of klein) gaan herbeleven als een onderdeel van ‘collectieve agressie'. En met alle respect: dat is het níet. Jouw individuele ervaring (hoe ernstig en traumatisch ook) maakt je niet het slachtoffer van al die andere ervaringen. Je lijdt niet aan het collectief, maar aan je eigen trauma! En je heelt het niet door de wonden van andere vrouwen.

Mannen die weten dat ze fout zitten en zich schuldig hebben gemaakt aan seksueel geweld doen er goed aan om openlijk hun verantwoordelijkheid te nemen. Dat helpt gewonde vrouwen wel verder. En er zijn gelukkig dappere mannen die dat doen! Mannen die vrouwen juist eren en naar hun vermogen beschermen, doen er goed aan om dat ook te laten horen, zodat duidelijk wordt dat niet elke man een ‘vrouwenschender' is. Ook dat is belangrijk om te weten voor vrouwen en zal hen helpen om vertrouwen te (her)vinden in mannen.

Maar de diepste basis voor heling zal nooit liggen bij de ander - niet bij de herkenning van en ‘bonding' met andere gewonde vrouwen en zelfs niet bij de schuldbewuste en om vergeving vragende man. Heling vindt alleen plaats in de weg van verantwoordelijkheid nemen en vergeving. Ja, dat betekent dat het drama voluit erkend moet worden (we mogen nergens van wegkijken!). Maar dat betekent ook dat je je (als man en als vrouw) realiseert dat het nu jóuw wond is... en dus ook jóuw verantwoordelijkheid. Niemand kan het ongedaan maken - ‘wat gebeurd is, is gebeurd, dus wat nu?'

Vergeving is afstand doen van beschuldigingen. Vergeving is het loslaten van verwijt. Vergeving is jezelf bevrijden van de macht die de ander over leek te hebben. Vergeving is soms ook: het verhaal opnieuw kunnen vertellen - misschien is er een ander perspectief mogelijk dat recht doet aan jou én de ander? Vergeving doe je vooral voor jezelf, om jezelf te bevrijden van de banden van je eigen (traumatische) verleden. Je zult mij niet horen zeggen dat het eenvoudig is, maar ik geloof wel dat het de enige weg is naar échte heling. En ik eer de vrouwen en de mannen die die weg gaan!

De uitdaging

Heling is één ding - dat gaat over alles wat ís gebeurd. Maar de vraag is nu ook: hoe verder? Als al dit diepe leed ons één ding duidelijk maakt, is het wel onze onmacht om ons gezond te verhouden tot seksualiteit. De kracht van seks is groter, vitaler, kolkender, zuigender, creatiever, verwoestender, helender, dieper en verstrekkender dan bijna ieder van ons zich realiseert. We zullen moeten beginnen met die erkenning en op zoek moeten gaan wat dat betekent voor de samenleving, voor het onderwijs, voor spiritualiteit, voor relaties en, niet te vergeten, voor de opvoeding van onze kinderen. Voor mij persoonlijk ligt daar de grootste uitdaging!

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *