Conditionering en de-conditionering (1)
juni 4, 2018
Conditionering en de kunst van het oefenen (3)
juni 8, 2018
Show all

Conditionering en de crisis (2)

 

Conditionering is één van de manieren waarop mensen in staat zijn zich te ontwikkelen. Door dingen volledig geautomatiseerd te doen, vraagt het geen aandacht en komt er (denk)ruimte vrij voor andere taken. Ons brein vormt ‘paden’ waarlangs processen kunnen gaan zonder dat we daar nog ons bewustzijn voor nodig hebben. Voorbeelden van geautomatiseerd en dus geconditioneerd gedrag zijn fietsen, autorijden en blind typen. Als we het leren, vraagt élke handeling aandacht en lijkt het een onmogelijke taak om alles tegelijk te doen en daarnaast ook nog een gesprek te voeren… maar als de conditionering eenmaal is geslaagd kunnen we talloze dingen gelijktijdig doen.

Deze conditionering vindt plaats op álle terreinen van het leven. Niet alleen in gedrag, maar ook in hoe we denken, voelen, besluiten nemen, seks hebben, reageren op emoties, ons lichaam voeden, contact hebben met anderen, etc. Ál ons gedrag, ál ons denken, ál ons voelen, ál onze waarden en overtuigingen is in beginsel geconditioneerd. En opnieuw: dat maakt heel veel mogelijk. Omdat we niet élke handeling en elke gedachte in ons leven doen alsof het de eerste keer is, kunnen we ons wijden aan het leren van nieuwe dingen.

We hebben persoonlijke conditioneringen die sterk kunnen verschillen van mens tot mens (omdat iedereen in ándere omstandigheden is opgevoed) en we kennen collectieve conditioneringen, die gevoed worden door school, media, marketing, overheid, kunst, etc. De vanzelfsprekendheid waarmee in onze cultuur vlees en melk worden gezien als voedsel voor mensen is een voorbeeld van een collectieve conditionering.

De meeste en diepste persoonlijke conditioneringen vinden plaats in onze kinderjaren (daarover ging mijn vorige post). We imiteren gedrag van onze omgeving (ouders, school, kerk), we worden beloond voor bepaald gedrag en gestraft voor ander gedrag en we ontdekken met welk gedrag we gezien en geliefd worden. Als we eenmaal 20 jaar zijn, hebben we een ‘programma’ of een ‘besturingssysteem’ (OS) waarop we ons leven ‘draaien’. En in principe blijft dat ‘besturingssysteem’ volledig onzichtbaar. Totdat…

Totdat je mensen ontmoet wiens conditionering grondig verschilt van je eigen conditionering. Wat jij totaal vanzelfsprekend vindt, blijkt de ander bizar vreemd te vinden en wat anderen als prachtig waarderen, wekt jouw afkeer… en beiden denk je: ‘maar zo ís het toch gewoon, zo ziet iedereen het toch?’ Want dat is wat conditionering doet: het gaat aan je eigen bewuste denken vooraf en dus meen je dat het de werkelijkheid is. Vooral wie gaat reizen en kennismaakt met andere culturen, wordt zich bewust dat de vanzelfsprekendheid van de eigen waarden en gewoonten helemaal niet terecht is.

Toch verandert er pas écht wat in je leven, op het moment je érgens vastloopt in je leven, op het moment dat je bij herhaling ontdekt dat de manier waarop jij denkt, voelt, handelt, kijkt… niet meer klopt bij je eigen leven. Dan ontstaat er een gat tussen jouw besturingssysteem (je geautomatiseerde en geconditioneerde denken en doen) en je werkelijkheid. Dat leidt áltijd tot een CRISIS! En die crisis kan zich melden op talloze manieren: een gezondheidscrisis, een relatiecrisis, een financiële crisis, een identiteitscrisis, een midlifecrisis, een geloofscrisis, een crisis in je werk of bedrijf… noem maar op. Deze crises laten je zien waar jouw conditioneringen niet meer werken.

Het doet me denken aan hoe de wetenschapsfilosoof Thomas Kuhn de ontwikkeling van wetenschappelijke revoluties omschrijft (‘The Structure of Scientific Revolutions’, 1962). Hij meent dat de wetenschap zich niet geleidelijk ontwikkelt, maar in sprongen en dat die sprongen altijd revoluties zijn. Op het moment dat er teveel ‘anomaliën’ zijn, te veel feiten die niet meer passen in de heersende theorie, komt er een crisis. En die crisis leidt tot een verschuiving van het paradigma (Paradigm Shift). Er móet een nieuwe theorie komen, die alle feiten wél kan verklaren. Die ontwikkeling kan dus niet zonder de anomalie en zonder de crisis.

Dat geldt ook voor onze persoonlijke en collectieve ontwikkeling. De crisis wijst ons feilloos aan waar het ‘heersende paradigma’ niet meer werkt, zodat je actief op zoek gaat naar een nieuw paradigma, een nieuwe manier van denken, voelen, doen, kijken naar de werkelijkheid. En inderdaad, we zien het nu in toenemende mate: mensen raken persoonlijk op heel veel terreinen van hun leven in een crisis. En ook de samenleving als collectief loopt op heel veel punten nu vast.

En dat lijkt me goed nieuws! We mogen heel gelukkig zijn met de crisis, zowel persoonlijk als collectief. Het is de crisis die ons helpt zoeken naar nieuwe manieren van leven, nieuwe manieren van in relatie staan, nieuwe manieren van kijken naar ons lichaam, nieuwe manieren om te voelen, te denken, te handelen... Het is de crisis die oude, niet werkende structuren doet omvallen. Het is de crisis die ons in beweging zet en wakker schudt.

En dus: wees niet bang voor de crisis in je leven. De crisis vertelt je dat het oude voorbij is en er iets nieuws geboren wil worden. Dat maakt de crisis niet minder heftig (en o, wat kun je je erin verloren voelen), dat maakt de crisis niet ‘leuk’ (pfff…), maar het helpt je wel het gevecht op te geven, het gevecht tegen wat niet meer werkt. Beweeg mee, ga op zoek, durf iets nieuws te proberen en durf daarin te falen en opnieuw te proberen – en opnieuw, en opnieuw… Het nieuwe komt hoe dan ook!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *